Moles2

Cilt kanserleri ülkemizde ve tüm dünyada en sık görülen kanser türleri arasındadır.  Dünya ile paralel olarak ülkemizde de görülme sıklığı her geçen gün artmakta, görülme yaşı da giderek düşmektedir.  Geç tanısı ile ölümcül olabilen cilt kanserlerinde erken tanı son derece önemelidir.  Erken tanıda benler ve cilt lekelerinin bireysel takibi ve yılda 2 kez  bir dermatoloji uzmanı tarafından muayene ve kontrollerin yapılması son derece önemlidir.

Bu amaçla vücudumuzdaki  benleri ve lekeleri yakından tanımalı ve takip etmeliyiz.  Bu kişisel muayeneler çocukluk döneminde anne ve babalar tarafından uygulanarak  çocuklara öğretilmeli ve ömür boyu tekrarlanmalıdır. Kişisel muayene ve takip  her ay yapılmalıdır. İlk muayene sonrası hazırlanan ben haritası üzerinden sonraki muayeneleriniz 10 dakika bile sürmeyecektir. Bu amaçla neler yapılması gerektiği bu formda anlatılmaktadır.

Güneş cilt kanserinde kesin olarak ispatlanmış tek neden. Sonbahar ile yoğun güneşlenmenin bitmeye başladığı bu günlerde özellikle bu konuyu sizlerle paylaşmaya çalıştık.

Bu konu başlığında sizlere benlerin kişisel muayenesi, ben haritasının hazırlanarak takipleri, cilt kanserleri, cilt kanser risk faktörleri ve korunma yöntemleri hakkında bilgiler vermeye çalışacağız.

BEN – NEVUS – MOLE

“Nevus- Mole” ler  halk arasında “BEN” diye bilinirler. Benleri melanositlerden farklılaştığı düşünülen ve melanin sentezleme yeteneğine sahip hücreler yapmaktadır. Bunlara “nevomelanositer” hücreler denilmektedir. Bu hücreler melanositlerden farklı olarak dendrit yani kolsu uzantıları yoktur ve  hücre toplulukları oluşturmaya eğilim gösterirler. Deride melanosit ve nevomelanostlerin ortak özelliği; derinin renk veren hücrelerinin tek gerçek kanseri olan “Malin Melanom”e dönüşebilme potansiyelleridir.  Daha ayrıntılı bilgi için…

Benlerin Kişisel Muayenesi

Benlerin kişisel muayenesi tüm yaş döneminde özellikle daha yüksek risk altında olan çocukları eğirecek ve bilinçlendirecek şekilde yapılmalıdır. Hangi yaş döneminde olursa olsun bu kişisel muayeneyi mutlaka yapması istenmektedir.

Deri vücudumuzun iskelet sistemi sonrası en geniş organıdır. Bu nedenle başımızdan ayak tabanına kadar tüm vücudun kontrolü son derece önemlidir. Saçlı deri, dış kulak yolu, ağız içi, genital alan, parmak arası ve tırnaklara kadar bakılmalıdır.

  • Bu kişisel muayene için kedinize 1/2 saat zaman ayırınız.
  • Muayene yapacağınız oda iyi ışıklandırılmış olmalı ve oda ısısı sizi rahatsız etmeyecek şeklide ılık olmalıdır.
  • Beyaz ışık yada gün ışığı veren bir fener, bir cetvel, büyük boy bir ayna, bir el aynası hatta 5X-10X bir büyüteç muayene için kullanacağınız araçlar olarak hazır olmalıdır.

 

kişisel muayene için gerekenler

Kişisel muayene için gerekenler

  • Muayeneye önce ellerden başlanır. Ellerin içi , parmak arası el üstü, el tırnakları, bilek ve ön kolun iç ve dış kısmı gözden geçirilir.
muayene1

Eller ve ön kolun muayenesi

  • Boy aynasının karşısında durun yüzü, boyun ve gövdenin ön yüzünü, kolların iç üst kısmını, kasık ve bacakları gözden geçirin.
muayene 2

Vücut ön kısmının muayenesi

  • Boy aynasının karşısında kollarınızı şekilde olduğu gibi kaldırın ve kol üst dış kısmını, koltuk altını, gövde yan kısmını, uyluğun ve bacakların yan kısımlarını sağ ve sol olarak gözden geçiriniz.
muayene 3

Vücut sağ ve sol yanın muayenesi

  • Boy aynası karşısında şekilde olduğu gibi kalça, uyluğun üst kısmı, bacakların ve diz kapağının arka kısımlarını gözden geçiriniz.
muayene 4

Vücudun arka alt kısımlarının muayenesi

  • Boy aynasında yine arkanız dönük iken bir el aynası ile ense, sırt ve bel bölgesini gözden geçiriniz.
muayene 5

Gövde arka üst kısmın muayenesi

  • El ve boy aynası kullanılarak yüz ve saçlı deriyi gözden geçiriniz. Yüz kontrolünde  dış kulak yolu, ağız içi hatta göz kapakları ve göz  unutulmamalıdır.

Saçlı deri kontrolü zordur. Bunun için başka birisinden yardım isteyebilirsiniz.

muayene 6

Yüzün ve saçlı derinin muayenesi

  • El aynasının da yardımı ile bacakları, ayakları özellikle ayak tabanı, ayak parmak arası ve ayak tırnaklarını gözden geçiriniz.
muayene 7

Bacaklar ve ayakların muayenesi

  • Tüm vücut değerlendirilmesi yapılırken doğumsal yada sonradan çıkmış olan benleri ve lekeleri “Vücut Haritası” üzerinde işaretleyin.
Body Map

Vücut Haritası

  • Tüm benleriniz için ABCDE 0larak sıraladığımız yöntemi kullanarak değerlendirme yapabilirsiniz.

A = Asimetri için kullanılmakta. Beninizi hayali olarak yatay veya dikey ikiye böldüğümüzde her parçanın diğer ile simetrik olması gerekmektedir. Asimetrik olması takip ve muayenesi açısından önemlidir.

asimetri

Solda simetri gösteren normal bir ben, sağda asimetri gösteren cilt kanseri görülmektedr.

B = Kenar düzensizliği; Benin kenarlarında düzensizlik önemlidir.
KENAR DÜZENSİZİLİĞİ 
 

C=Ben içerisinde renk dağılımı ve bunun homojen olması önemlidir. Benin içerisinde farklı renklerin varlığı ve bunların dağılımının homojen olmaması kanser yönünde değerlendirilebilir.

RENK

Solda tek renk ve rengin homojen dağılım gösterdiği normal bir ben, sağda birçok renk ve rengin homojen olmadığı cilt kanseri görülmektedir.

D= Benin boyutunu tanımlar. 0.6 cm büyük olması cilt kanseri olabilme riski açısından önemlidir. 

cap

Solda 0.6 cm küçük normal bir ben, sağda 0.6 cm büyük cilt kanseri görülmektedir.

 E= Hızlı değişim göstermesini tanımlar; benin son zamanlarda hızla büyümesi, renk değiştirmesi, kaşıntı kanama gibi belirtiler göstermesi, renk kaybı veya bir bölümünün silinmesi, ben üzerinde kabarmalar olması gibi.

evolving

Benin hızla gösterdiği olumsuz değişim( bilgisayar ile hazırlanmıştır)

Son zamanlarda bunlara ek olarak yeni bir tanımlama kullanılmaktadır. Buna göre vücudumuzda tüm benler kendi aralarında birbirlerine benzerlik göstermektedir. Burada önemli olan bunlara hiç benzemeyen ben var ise bunun bulunmasıdır. Bu diğerlerinden farklı olan bene ”Çirkin Ördek Yavrusu” ismi verilmiştir.

Çirkin ördek

A resimde; küçük, büyük ve hepsi açık renkli benler var oysa okla gösterilen daha büyük ve koyu renkli. B resminde; küçük, büyük, koyu ve açık renkli benler var oysa okla gösterilen daha küçük ve daha açık renkli. C resminde; ise hiç ben yok ve tek bir tane koyu ben var. Bunlar Çirkin Ördek Yavrusu olarak tanımlanmaktadır.

Bir bende bu kriterlerin varlığı kanser anlamına gelmediği gibi bende bu kriterlerin olmaması o benin kanser olmadığı anlamına da gelmemektedir. Bu nedenle ideal olanı  tüm ben ve lekelerin bir dermatoloji uzmanına gösterilmesidir.

Ben Haritasının Hazırlanması

Benlerin kişisel muayenesi yapılır iken Ben haritası hazırlanmalıdır. Ben haritası daha önce hazırlanmış vücut haritaları üzerinde işaretlenerek yapılmalıdır. Bu harita benlerin takibinde ve Dermatolojik ben muayenelerinde son derece önemlidir.

Body Map

Vücut Haritası

Benler tek tek bu harita üzerinde işaretlenmelidir. İşaretleme sırasında Tarih, benin boyutu, ABCDE göre özellikleri not alınmalıdır.

Vücut haritası işaretleme

 

Bunun yerine bilgisayar veya akıllı telefonlarda kullanabileceğiniz  Windows, IOS ve Android işletim sistemlerinde çalışan ben takip programlarınıda kullanabilirsiniz. Bunlarda fotoğraflama sisteminin de olması takibin daha ideal yapılmasını sağlamaktadır.

akıllı telefon

Ben Kanseri – Maling melanoma

Malign melanoma deride melanosit adı verilen hücrelerden gelişen en tehlikeli kanserdir. Ölüm oranı ve tanı sonrasında zor tedavisi ile kanserler arasında oldukça şöhret sahibidir. Tüm deri kanserlerinin % 5 ini oluşturmakta ancak tüm deri kanserlerinden ölümlerin % 75 ini oluşturmaktadır. Geç tanı konulduğunda örneğin uzak metastaz yaptığında 5 yıl hayatta alma oranı % 5 iken erken dönemde tanı konulduğunda bu oran % 90 lara çıkmaktadır.

Maing Melanomalar % 95 deriden kaynaklanmaktadır. Maling melanomaların % 75 – 80 i “de novo” yani deride hiçbir belirti yokken başlamaktadır. % 20-25 oranında ise eskiden bulunan renkli bir deri lezyonundan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle vücutta tüm benlerin tanımlanması ve takibi önemlidir.

Deride özellikle atipik ve displastik nevusler, doğumsal dev boyutlu melanositik nevüsler, lentigo maligna ve sonradan gelişen nevuser MM için risk oluşturmaktadır. Daha ayrıntılı bilgi için…

Melanoma’da risk faktörleri

Melanoma’da risk faktörleri yani melanomaya sahip olacak insanlarda görülebilecek negatif özellikler aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • Güneşe hassas, açık tenli cilt tipine sahip olmak, güneşte bronzlaşmak yerine kızarma ve yanıkların gelişmesi.
  • Mesleki ve sosyal alışkanlıklar nedeni ile güneşe fazla maruz kalmak; açık alanda çalışanlar ve açık alan spor aktivitesi yapanlar.
  • Yıl içerisinde fazla güneşlenmeyen ancak yazın ve hafta sonları kontrolsüz fazla güneş altında kalanlar
  • Sık sık 2. dereceye varan  güneş yanıklarının gelişmesi; özellikle çocukluk döneminde güneş yanığı yaşayanlar
  • Solaryum kullananlar
  • Ekvatora  yakın yaşam alanları.
  • Tedavi amaçlı uzun seanslar fototedavi görenler
  • Vücudunda erişkin veya çocukluğundan itibaren çillerin olması
  • Sürekli yapısal değişim gösteren benlere sahip olmak
  • Xeroderma pigmentosum gibi DNA hasarı iyileştirme bozukluğu olan hastalıklar
  • Ailesel atipik ben sendromu (FAMM)
  • Çok fazla sayıda ve yaygın nevüs – benlere sahip olmak
  • 5 den fazla atipik (veya displastik) nevüslere sahip olmak
  •  50 den normal nevüse sahip olmak % 10-15 oranında arttırmaktadır.
  • Dev konjenital nevüse sahip olmak; %5-40 oranında arttırmaktadır.
  • Çapı 5 mm den büyük benlerin varlığı. 20 cm den büyük olması ömür boyu melanom görülme riskini % 5-20 oranında arttırmaktadır.
  • Daha önce bir başka melanoma sahip olmak; ikinci MM gelişme riski % 3-6 oranındadır.
  • Bilinçli olarak çok bronzlaşanlar
  • İmmünosüpresif - immün sistemi baskılayan tedavi altında olmak
  • Birinci derece yakınlarında MM teşhisi olması; Malign melanom hastalarının % 5 ile 10’unda ailesinde bir başka kişide aynı hastalık vardır. Ailesinde malign melanom olan kişilerin diğer normal insanlara göre 2.2 kez daha fazla oranda malign melanoma yakalanma riski taşırlar.
  • Mavi gözlü, açık veya kırmızı renkli saç ve ten rengi soluk olan kişilerin malign melanoma yakalanma riski diğerlerine göre daha yüksektir. Saç rengi, göz renginden daha önemli bir risk faktörüdür.
  • Yüksek sosyoekonomik düzey ve yaşam alışkanlıkları

Akılda kalıcı olması açısından MMRISK (Malin Melanom RİSK) akrostişi geliştirilmiştir:

M: “Moles”: Atipik ben ( Displastik nevüs ) (5 den fazla olması),

M: “Moles”:  Nomal benler (50 den fazla olması),

R: “Red hair and freckling”: Kızıl saç ve çillenmeye eğilim,

I: “Inability to tan”: Kolay bronzlaşamama: Deri fototip I/ II,

S: “Sunburn”: Güneş yanığı: Özellikle 14 yaşından önce ciddi güneş yanığı,

K :”Kindred”: Ailesel melanom öyküsü.

Bu riskleri taşıyan kişiler hayat boyu yakından takip edilmelidir.

Doğumsal değişim gösteren veya sonradan çıkış ama değişim içerisinde olan bir nevüs melanoma için en önemli risk faktörüdür. Bu nedenle tüm benlerin kişisel takibi ve yılda 2 kez dermatolog tarafından tüm vücut ben değerlendirmesinin yapılması  son derece önemlidir.

Maling Melanomadan korunma Yöntemleri

Melanom bilincinin geliştirilmesi için düzenlenen kampanyalar ve profesyoneller için düzenlenen eğitim programları ile güneşten korunma ve periyodik muayenenin önemi yerleştikçe melanomun erken tanısı ile hayat kurtarma şansı artacaktır

Solaryum uğruna ölünen moda; Maling melanoma UVR kaynaklıdır. Solaryum yapay UVR içermektedir. Uzun dönemde maling melanoma ve diğer cilt kanserlerinden, cilt yaşlanmasından ve ciltte lekelerinden direkt sorumludur. Yapılan klinik çalışmalar yılda 12 den fazla solaryum kullanımının maing melanomayı 10 kat arttırdığını göstermektedir. Bu nedenle solaryum kesinlikle kullanılmamalıdır.

Vazgeçemediğimiz ancak tüm cilt kanserlerinin asıl sorumlusu;  Güneş.

Şu yanlış düşünceleri değiştirmeliyiz. Bronzlaşma sağlık göstergesi değildir, deri hasarını göstermektedir. Brozluk deri hücrelerinin DNA’larını kanserojen UV’den korumaya çalışma çabalarının bir göstergesidir.

Hayatımız boyunca aldığımız UVR nun % 80 ini hayatımızın ilk 18 yılında almaktayız. Bu nedenle cilt kanserlerine karşı bilinçlenmeye çocukluk döneminde başlanmalıdır.

1. Gölgede kalmak ve gün içerisinde saat 10:00 ile 16:00 arası dışarı çıkmamak.

2. Giysiler ile güneşin cildimize en az ulaşmasını sağlamak.

3. Kenarlıklı şapka kullanmak.

4. Güneş gözlüğü

5. SPF30+, güneşten koruyucu kremler tüm yıl boyunca tercih edilmelidir.

Güneşle bronzlaşmak yerine bronzlaştırıcı ürünler kozmetik amaçlı kullanılabilir. Ancak kendiliğinden bronzlaştırıcıların güneşe karşı koruma sağlamadıkları unutulmamalıdır.

Benler ve Maling melanomada merkez olarak neler yapıyoruz

Benler yada cilt kanser şüphesi ile gelen hastada merkezimizde;

1. Hastanın eksiksiz bir öyküsünü almaktayız; Kişisel veya ailesel melanom öyküsü,  güneşlenme öyküsü, çocuklukta geçirilen güneş yanığı, melanositik nevus sayısı, atipik melanositik nevus varlığı vb . Burada risk faktörleri yönünde sorgulama yapılmaktadır.

2. Daha sonra spesifik lezyonun ve benlerin sorgulanmasına geçilmelidir. Lezyonun doğuştan olup olmadığı; önceden varolan bir nevüsten gelişip gelişmediği; büyüklük, şekil, renk değişikliği, ülserasyon, kaşıntı, kanama olup olmadığı; değişiklik olduysa süresi, başka şikayetlerin varlığı ( kilo kaybı, halsizlik, gece terlemeleri, baş ağrısı, öksürük ) tek tek sorulmalıdır. Diğer aile üyeleri de atipik nevüs/ melanom açısından muayene edilmelidir. Hastalar melanom ve güneşten korunma hakkında mutlaka eğitilmeli ve düzenli aralıklarla takip önerilmelidir.

3. Hasta tam bir fizik muayeneden geçtikten sonra tüm deri, saçlı deri ve muköz membranlar(ağız içi, genital bölge vb)  muayene edilmelidir. Yeterli gün ışığı altında muayene ve büyüteç kullanımı önerilir. Melanom için klinik kriterler; büyüklükte değişiklik ve süresi, asimetrik görünüm, düzensiz sınırlar ve renk çeşitliliğidir.  Bireyde mevcut tüm melanositik lezyonlar içinde diğerlerinden farklı özellikler gösteren lezyon, spesifik melanom kriterlerini taşımasa da şüphe uyandırmalıdır. Buna “ugly duckling sign – çirkin ördek yavrusu işareti” adı verilir.

4. Sonra şüpheli lezyonlara Dermatoskopi uygulanır. Kanser yada melanom açısından şüpheli bir lezyon görüldüğünde, gerekli tüm klinik özellikleri taşımasa bile takip için fotoğraflanmalı ya da cerrahi olarak biyopsi yapılmalıdır. Şüpheli lezyonu çevresindeki lenf bezlerine bakılmaktadır

5.Fotoğraflama; sadece lezyonun yada tüm vücut fotoğraflaması yapılmaktadır. Kuşkulu benlerin ilk fotoğrafları ve sonraki takip fotoğrafları son derece önemlidir.

ben takibi

Genel vücut fotoğraf takibi yapılan hastada sırt bölgesinde 2 yıl sonra yeni çıkan bir ben

6. İlk muayeneden 3 ay sonra muayene tekararlanır. Sonra yıllık takiplere ömür boyu devam edilmektedir.

6. Melanom şüpheli hastlarda PET-CT taraması, akciğer grafisi, batın ultrasonu ve LDH, S-100 beta veya MİA (Melanom inhibe edici aktivite) gibi serum belirteçleride istenebilmektedir.

pet maling melanoma

Maling Melanoma olan hastada PET taraması; okla gösterilen alanlar kanserin metastaz bölgeleri

Benlerin alınması